Ένα ΤΕΡΑΣΤΙΟ πολεμικό επεισόδιο που εξελίχτηκε σε ένα επίσης άκρας σημασίας διπλωματικό θρίλερ με φοβερές και δυσμενείς επιπτώσεις για το Ελληνικό κράτος.

Αγαπητοί και αξιότιμοι αναγνώστες αναγνώστριες φίλοι και φίλες.

Βρισκόμαστε στο 2020 και είμαστε έγκλειστοι στα σπίτια μας πολιορκημένοι από τον αόρατο επικίνδυνο COVID-19.

Ένα χρόνο ακριβώς πριν την μεγάλη ιστορική επέτειο του Έθνους μας όπου θα γιορτάσουμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική επανάσταση του 1821. Στο πλαίσιο αυτό λοιπόν των εορτασμών και αφιερωμάτων συνεχίζουμε να ψάχνουμε την ιστορία του δικού μας τόπου.

Η Σύρος υπήρξε και αυτό είναι επιστημονικά, ιστορικά και ακαδημαϊκά αποδεκτό ένας από τους κυριότερους σταθμούς της εξέλιξης του νέου Ελληνικού κράτους που δημιουργήθηκε μετά την απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό.

Στην Σύρο και την Ερμούπολη ειδικότερα διαδραματίστηκαν πάμπολλα σπουδαία ιστορικά γεγονότα που η συμβολή τους υπήρξε καταλυτική όχι μόνο στην ιστορία του Ελληνικού κράτους αλλά και στην γενικότερη γεωπολιτική ιστορία της περιοχής της Μεσογείου και των Βαλκανίων συνδράμοντας στην διαμόρφωση της ιστορίας όλης της περιοχής.

152 χρόνια πριν η Σύρος είχε βρεθεί ξανά πολιορκημένη όχι από μια επικίνδυνη υγειονομική επιθετική πανδημία αλλά από τον γνωστό Εθνικό εχθρό της.

Τους Τούρκους.

Και βγήκε νικήτρια με τιμή και δόξα.

Και με όλο τον Συριανό λαό να συμμετέχει σε αυτόν τον αγώνα με πάθος και απαράμιλλη ηρωική δύναμη.

Αυτή είναι η ιστορία της Ναυμαχίας του πλοίου «ΕΝΩΣΙΣ» με τα τουρκικά πολεμικά έξω από το λιμάνι της Σύρου το 1868 όπου διαδραματίστηκε μια φοβερή Πολιορκία του λιμανιού της Ερμούπολης από τον Τουρκικό στόλο αλλά και παράλληλα μια δραματική ταπεινωτική εξέλιξη και κατάληξη των γεγονότων για τη Σύρο και την Ελλάδα γενικότερα.

Παράλληλα ένα από τα ωραιότερα πολεμικά γεγονότα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας όπου πρωταγωνιστεί ο ηρωισμός η εξυπνάδα και η μεγαλοπρέπεια της Ερμούπολης ως σημαντικό παγκόσμιο κέντρο εμπορίου και στρατηγικής σημασίας λιμάνι.

Διαβάστε παρακάτω μια εντυπωσιακή περιγραφή κυριολεκτικά λεπτό προς λεπτό των γεγονότων όπως εξελίχθησαν με μάρτυρες όλο τον Συριανό πληθυσμό αλλά και πολλούς Έλληνες και ξένους διπλωμάτες στρατιωτικούς. Κατεγράφη δε και από δημοσιογράφους των τοπικών, Αθηναϊκών αλλά και ξένων εφημερίδων της εποχής.

Η Ιστορία αυτή είναι συνδεδεμένη με την Κρητική Επανασύσταση και τη σχέση των Συριανών με τους Κρήτες επαναστάτες.

Ως γνωστόν η Σύρος την εποχή της Κρητικής επανάστασης όχι μόνο βοήθησε την Κρήτη αλλά φυγάδευσε έκρυψε και στη συνέχεια συμμετείχε με διάφορους τρόπους στην οργάνωση αλλά και την νίκη των Κρήτων Επαναστατών ενάντια στους Τούρκους.

Μια από τις σπουδαιότερες βοήθειες της Σύρου ήταν ότι φυγάδεψε τους αρχηγούς Κρήτες επαναστάτες αλλά και πολλούς αγωνιστές.

Ένα πλοίο εκείνη την εποχή έκανε τον μεγαλύτερο και πιο επικίνδυνο άθλο.

Το πλοίο Ένωσις.

Το πλοίο αυτό μετέφερε τους κρητικούς αγωνιστές στην Σύρο όπου έρχονταν στο νησί μας να ανασυνταχτούν και να οργανώσουν τη συνέχεια της επανάστασης τους και όχι μόνο. Μετέφερε πολεμοφόδια, χρήματα αλλά και πρόσφυγες.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κρητών Σύρου είναι ένας από τους παλαιότερους Συλλόγους στη Σύρο.

Είναι γνωστή η σπουδαία ιστορία του μεγάλου Κρητικού αγωνιστή Χατζή Ανδρέα Κριαρά ο όποιος ήρθε στη Σύρο και από εδώ κατάφερε να οργανώσει την Κρητική επανάσταση αλλά και τελικά να εντάξει την Κρήτη στο Ελληνικό κράτος.

Ποια είναι η ιστορία του ΕΝΩΣΙΣ και της ένδοξης ναυμαχίας έξω από το λιμάνι της Ερμούπολης όμως;

 

Η Κρήτη, τον Δεκέμβριο του 1868 ήταν κάτω από την δύναμη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Κρήτες επαναστατούν και η ιστορία καταγράφει μερικές από τις πιο ένδοξες στιγμές της, με ανδραγαθήματα, γενναίες μάχες, ενισχύσεις σε χρήματα και πολεμοφόδια των ελεύθερων Ελλήνων αλλά και από την μεριά των Τούρκων βία με πολύ αίμα και την γνωστή Τουρκική κακία.

Αυτά καταφέρνουν εκείνη την εποχή να κάμψουν το ηθικό και την αντίσταση των επαναστατών.

Η Ερμούπολη εκείνα τα χρόνια εκτός από την πολιτιστική, εμπορική και ναυπηγική ακμή της φαίνεται να είναι μια πόλη που λειτουργούσε ως τροφοδότρια που ενίσχυε τον αγώνα των κρητικών με τρόφιμα, κανόνια και το σημαντικότερο τα μετέφερε στην Κρήτη με πλοία Συριανά της Συριανής ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΤΜΟΠΛΟΪΑΣ, που έδρα είχε την Ερμούπολη και είχε ιδρυθεί πριν από δύο πενταετίες.

Πολλά από αυτά τα πλοία κατασκευάζονταν στην Σύρο.

Τι ήταν αυτά τα πλοία;

Ήταν πλοία επιδρομικά που σκοπό είχαν να διασπούν με κίνδυνο των πληρωμάτων και των ιδίων των σκαφών τον αποκλεισμό των Κρητικών παραλίων να αράζουν με τεράστιους κίνδυνους για ελάχιστο χρονικό διάστημα σε κάποιο λιμάνι και να φορτώνουν ή να ξεφορτώνουν πολεμοφόδια, χρήματα, αγωνιστές ακόμη και εθελοντές στη μαρτυρική μεγαλόνησο. Ερχόμενα πίσω στην Σύρα έφερναν τους διωκόμενους Κρητικούς αγωνιστές.

Στο Νεώριο εκείνη την εποχή γράφονταν σπουδαίες ηρωικές στιγμές.

Ως μια από τις πιο σύγχρονες ναυπηγικές μονάδες στην Ευρώπη εκείνη την εποχή με σοβαρές εγκαταστάσεις για επισκευές και κατασκευές πλοίων επισκεύαζε και μετασκεύαζε με βάση των αναγκών που είχαν τα πλοία της εποχής εκείνης. Επειδή όμως οι πρόσφυγες από την Κρήτη έρχονταν εκατοντάδες στη Σύρο για να αποφύγουν το τούρκικο μαχαίρι, δημιουργήθηκε οξύτατο πρόβλημα διαβίωσης, ανάγκη στέγης ιματισμού, ακόμη και διατροφής.

Και εδώ η Σύρος δείχνει για μια ακόμα φορά την μεγαλοψυχία των τότε σπουδαίων μορφωμένων με άρτια πολιτιστική ανωτερότητα και εθνικό αίσθημα κατοίκων της. Η ψυχική συμπαράσταση των Συριανών στον αγώνα των Κρητικών και η άμεση βοήθεια στους ξεριζωμένους είναι εντυπωσιακή και μεγαλειώδης. 

Οι Συριανοί ιδρύουν μια Επιτροπή αποτελούμενη από τους πιο επιφανείς Συριανούς προσφέροντας μέγιστες υπηρεσίες. Μεταξύ πολλών άλλων η δραστήρια αυτή Επιτροπή έστειλε επιστολή στις Κυρίες της Αμερικής και τους ζητούσαν οικονομική ενίσχυση για τους πρόσφυγες. Το ποσό που κατάφεραν να συλλέξουν ήταν πολύ σημαντικό, 100.000 δολαρίων. Ο τοπικός Τύπος έγραφε τον Οκτώβρη του 1866 για τις ενέργειες των Επιτροπών.

Επιπλέον η Σύρος τότε ήταν το κέντρο όλων των ατμοπλοϊκών γραμμών του Αιγαίου. Έτσι οι ειδήσεις μεταφέρονταν με πολύ γρήγορες για την εποχή εκείνη συνθήκες. Το ίδιο και τα νέα για την εξέλιξη του Αγώνος των Κρητών έφταναν πολύ γρήγορα. Στην Συριανή εφημερίδα «Ερμούπολις» στο φύλλο στις 2-11-1866 διαβάζουμε χαρακτηριστικά:

«Το εκ Κρήτης Αυστριακόν ατμόπλοιο άφήκετο την στιγμήν ταύτην. Άπειρον πλήθος συνήχθη εις την προκυμαίαν, όπως ταχύτερον μάθη τάς προόδους της επαναστάσεως και τας νίκας των χριστιανικών όπλων. Εις Χανιά επανηγυρίζετο (υπό των Τούρκων) η ψευδής σύλληψις του «Πανελληνίου» ενώ αυτό εισήλθε σώον εις το λιμένα μας την παρελθούσαν Δευτέραν».

 

Και φθάνουμε στην Ναυμαχία του Πλοίου Ένωσις

Το ατμόπλοιο Ένωσις (πρώην Owl, «Κουκουβάγια») ήταν μικρό τροχήλατον ατμόπλοιον μέσης ταχύτητος 16-17 μιλίων. ΠΟΛΥ ΓΡΗΓΟΡΟ ΔΗΛΑΔΗ. Για την εποχή του ήταν ένα μοναδικό θαλάσσιο υπερόπλο. Αγοράσθηκε στην Αγγλία τον Ιούλιο του 1867 για να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες της Κρητικής επαναστάσεως, όπως και τα ατμόπλοια «Αρκάδι» και «Κρήτη» κατά την έναρξη της Κρητικής εξέγερσης του 1866, από την μεγάλη Εθνική Επιτροπή το 1866 που έδρευε στην Αγγλία και είχε την επωνυμία "Κεντρική Υπέρ Κρητών Επιτροπή", με χρήματα που προσέφεραν οι Έλληνες του Λονδίνου.

Ήταν αδελφό πλοίο με τα Αρκάδι, Κρήτη και Πανελλήνιων. Πήρε το όνομα «Ένωσις» διότι η ένωση με την Ελλάδα ήταν ο απώτερος στόχος των εξεγερμένων Κρητών. Ναυπηγήθηκε στην Αγγλία το 1860 με το όνομα «Owl» ως ταχυδρομικό πλοίο (ποστάλι). Έφερε δύο πεδινά πυροβόλα Άρμστρογκ, δύο ορειβατικά και ενα Ρωσικόν παλαιού τύπου. Σε αυτά προσετέθησαν εις το Νεώριων Σύρου, τον Σεπτέμβριο του 1868 αλλά δύο πυροβόλα Άρμστρογκ των 40 λίτρων. Όπως καταλαβαίνετε είχε μια απίστευτη δύναμη πυρός. Αλλά το ίδιο σημαντική και ακόμα καλύτερη ήταν η ανθρωπινή δύναμη του πληρώματος και των αξιωματικών του όπως θα διαβάσετε παρακάτω.

Το πλοίον ενηολογήθη ως ανήκον εις την Συριανήν Ατμοπλοϊκή Εταιρείαν και επηνδρώθη με 120 άνδρας, εξ’ ων οι πλείστοι ήσαν ναύται του Β.Ν. Κυβερνήται της «Ενώσεως» διατέλεσαν οι Β. Ορλώφ, Ν. Παυλίδης και Νικ. Σουρμελής, συνεπικουρούμενοι από τους Κρήτας πλοηγούς Γ. Χατζηγρηγοράκην και Π. Τσαρδήν, οι όποιοι γνώριζαν άριστα τα Κρητικά παράλια.

Το Ένωσις είχε γίνει ο εφιάλτης των Τούρκων. Μέχρι τον Νοέμβριο του 1868 η «Ένωσις» είχε διασπάσει 45 φορές τον Τουρκικό αποκλεισμό της Κρήτης και είχε γίνει το «κάρφος εις τον οφθαλμόν» του διευθύνοντος τον αποκλεισμό της ηρωικής μεγαλονήσου Άγγλου διοργανωτή του Τουρκικού στόλου Χόβαρτ Πασσά.

 

ΣΤΟ ΑΝΑΤΥΠΟΝ ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΕΤΗΡΙΔΟΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΚΛΑΔΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΜΟΣ Ζ' 1968 διαβάζουμε:

Τα πλοία «Ύδρα», «Πανελλήνιων», «Αρκάδι», «Κρήτη» και «Ένωσις», άτινα κατά την διάρκειαν της Κρητικής Επαναστάσεως εχρησίμευσαν δια την διάσπασιν του Τουρκικού αποκλεισμού, αναχωρούντα από την Σύρον δα την Κρήτην προεπέμποντο με τας ευχάς και τας δεήσεις όλων των Ερμουπολιτών και εγίνοντο δεκτά, επιστρέφοντα με χάριν και ενθουσιασμόν. Αι Συριαναί εφημερίδαι της εποχής του επαναστατικού αυτού Αγώνα των Κρητών, γέμουν ειδήσεων αναφερομένων εις τας εξελίξεις της επαναστάσεως και άλλων δημοσιευμάτων σχετικών με αυτόν. Αποτέλεσμα όμως της ταύτης συμμετοχής της Σύρου εις την Κρητικήν επανάστασιν ήτο να πληρώση και η Σύρος με τη σειρά της, τας συνεπείας της συμπράξεώς της. Ότε φθίνοντος του 1868, αυτοκατεστράφη εις τας Κρητικάς ακτάς το θαυμάσιον και ταχύτατο καταδρομικό «Αρκάδι». Απέμεινε μόνον αξιόλογον σκάφος μας «Ένωσις». Οι Τούρκοι εγνώριζαν ιδία από κατασκοπευτικήν δράσιν Άγγλων κατασκόπων όλας τας κινήσεις του πλοίου. Απεφάσισαν λοιπόν να ενεδρεύσουν προ του λιμένος της Ερμουπόλεως και να το «καταβυθίσουν ή να το συλλάβουν». Τούτο εγένετο αφορμή των συμβάντων, άτινα ερχόμεθα να εξιστορήσωμεν.

Η μεγαλύτερη δύναμη του πλοίου Ένωσις ήταν ο πλοίαρχος του.

 

Ο ΜΥΚΟΝΙΑΤΗΣ ΠΛΟΙΑΡΧΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΟΥΡΜΕΛΗΣ

Ο Ανδρέας Δρακάκης γράφει κατά λέξη:

''Ο Σουρμελής υπήρξεν ο τελευταίος των πλοιάρχων, ο οποίος εδοκιμάσθη εις τα επικίνδυνα αυτά ταξίδια. Και όπως ευθύς εξαρχής, όπως και αργότερον κατά την επανάστασιν του 1878, είχεν ορισθή ως μόνιμος κυβερνήτης των σκαφών «Ένωσις» και «Πανελλήνιων», δια τον λόγο δε αυτόν επραγματοποίησε τα περισσότερα (42 τον αριθμόν) εις Κρήτην ταξίδια ανεφοδιασμού, από οιονδήποτε άλλον συνάδελφόν του.

 

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΕΝΩΣΙΣ ΜΕ ΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ ΣΤΑ 1868

Την 23ην Νοεμβρίου 1868 η «Ένωσις» αναχώρησε από την Σύρο με κυβερνήτην τον γενναίο Μυκονιάτη εμποροπλοίαρχο Νικόλαον Σουρμελήν. Η αποστολή της «Ενώσεως» αυτή την φορά ηταν «άκρως σοβαρά και επικίνδυνος». «Επρόκειτο να μεταφέρει εις Κρήτην δύναμιν χιλίων επίλεκτων Μανιατών, υπό τον οπλαρχηγό Δημ. Πετροπουλάκην, των οποίων η αποβίβασης εις την Κρήτην ηλπίζετο να αναζωογονήση την εκπνέουσαν επανάστασιν. Το ηρωϊκόν πλοίον αφού παρέλαβεν από το Γύθειο τον Πετροπουλάκην και τους Μανιάτας του, μετά από δραματικές περιπέτειες, να τους αποβιβάσει σε ερημικούς όρμους της μεγαλονήσου, επέστρεφε θριαμβευτικώς στην Σύρο αναχωρώντας από την Κρήτη το ξημέρωμα της 1ης Δεκεμβρίου 1868. Λόγω σφοδρής θαλασσοταραχής όμως αναγκάσθηκε την πρώτων πρωϊνήν της 2ας Δεκεμβρίου 1868 να ποδίσει εις τον όρμον Μάρμαρα της Πάρου, και απέπλευσε γα Σύρο την 6ην πρωϊνήν της ιδίας ημέρας. Μόλις όμως έφθασε περίπου 6 μίλια έξω από το λιμάνι της Σύρου περίπου στο ύψος της νησίδας «Ασπρονήσι» το Ενωσις ευρέθει κυκλωμένο από δύο Τουρκικά πολεμικά, τα οποία του είχαν στήσει ενέδρα και το πειριμεναν. Τα τουρκικά πλοία ηταν τα ιπποδρόμων «Χουδαβερδικέρ» και η φρεγάτα το «Ιτζεδίν».

Οι συνθήκες οι οποίες άρχισαν και εξελίχτηκαν οι εχθροπραξίες εκτίθενται με διαφορές μαρτυρίες από τους ναυμαχώντας, εις τις αναφορές που υπέβαλαν ευθύς κατόπιν εις τον Λιμενάρχη Σύρου, και τις οποίες δημοσιεύω παρακάτω ίσως για πρώτη φορά στο Συριανό κοινό.

Από τα δημοσιεύματα της εποχής εκείνης του Συριανού Τύπου, δυνάμεθα μετά βεβαιότητες να υποστηρίξιμων ότι η ναυμαχία διεξήχθη υπό τις παρακάτω συνθήκες:

Όταν το πρώτον η «Ένωσις» διέκρινε τα Τουρκικά πολεμικά ευρίσκετο ήδη σε μικρή απόσταση από αυτά και η ώρα ήτο περίπου 7,30 το πρωί.

Η ημέρα ήταν σκοτεινή και ο ουρανός νεφοσκεπής . Ο ήλιος δεν είχε ακόμη ανατείλει και έπνεε ισχυρός βόρειος άνεμος. Αμέσως μόλις το «Ιτζεδίν» διέκρινε το «Ένωσις» άρχισε να κατευθύνεται προς αυτό, ενώ συγχρόνως το «Χουδαβερδικέρ» κινήθηκε ολοταχώς για να αποκόψει ενδεχόμενη υποχώρηση του «Ενωσις». Το «Ιτζεδίν» με άσφαιρες βολές κάλεσε το «Ένωσιν» να σταματήσει. Πρόδηλος σκοπός των Τούρκων ήταν η σύλληψις του Ελληνικού πλοίου. Ο Σουρμελής όμως δεν σταμάτησε. «Διέταξαν αμέσως να εκταθή όλη η ατμόν δυναμικότης των λεβήτων με πρόθεσιν να δυνηθή να διαφύγη και να εισέλθη εις τον λιμένα της Ερμουπόλεως.» Όταν τα Τουρκικά πλοία, αντιλήφτηκαν την πρόθεση του «Ενωσις», άρχισαν να βάλλουν με τα πυροβόλα του κατά του Ελληνικού πλοίου που όδευε ολοταχώς να μπει στο λιμάνι της Ερμούπολης.

Ο πλοίαρχος Σουρμελής δια καταλλήλων ελιγμών έφερε το πλοίον του σε τέτοια εις θέση ώστε «να μη παρουσιάζει πλευράν προς τον εχθρόν και διέταξε τους πυροβολητές του, οίτινες είχον διαταχθή να ευρίσκωνται εις θέσιν μάχης, να βάλλουν δια του πρυμναίου πυροβόλου της κατά του «Ιτζεδίν».

Ένα από τα βλήματα του Ένωσις βρίσκει τον αριστερό τροχών του «Ιτζεδίν» τον οποίον και συνέτριψε. Έτσι το Τουρκικό πλοίον χάνει αυτόματα το μέγιστον μέρος της ταχύτητος του και της ευελιξίας του. Ο αδαής πλοίαρχος του «Ιτζεδίν» αντί κατόπιν τούτου να αφήσει ελεύθερον το πεδίον εις το ταχύτατων και με ισχυρότατων οπλισμό Τουρκικό πολεμικό «Χουδαβερδικέρ» να καταδιώξει και καταναυμαχήσει με το Ένωσις για να προφυλάξει το πλοίον του, το έφερε παραπλεύρως της Τουρκικής ναυαρχίδας. Αυτό ήταν ένα τεράστιο σφάλμα το όποιο θα επωφεληθεί ο έμπειρος Σουρμελής, ό όποιος ς έσπευσε να φέρει το δικό του πλοίο «Ένωσις» εις θέσιν παράλληλη, έτσι ώστε να βρίσκεται μεταξύ του «Χουδαβερδικέρ» και του πλοίου του να παρεμβάλλεται το «Ιτζεδίν», με αποτέλεσμα να μη δύναται ούτε το «Χουδαβερδικέρ» να βάλλει εναντίον του.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα τα τρία, πλοία έπλεαν παράλληλα με το Ελληνικό πλοίο διαρκώς να πλησιάζει προς το λιμάνι της Σύρου που ήταν και ο αρχικός σκοπός του. Το «Ιτζεδίν» συνέχισε τους κανονιοβολισμούς εναντίον του αλλά άνευ αποτελέσματος. Όταν πλέον ευρίσκοντο εις μικράν απόστασιν από το λιμάνι περίπου μισό μίλι το «Ένωσις» με μια αριστοτεχνική μανούβρα διέφυγε του παραλλήλου πλου και ενώ η Τουρκική ναυαρχίδα ετοιμάζετε να το πλήξει με δύο εύστοχες βολές το «Ένωσις» καταφέρνει κυριολεκτικά να σαρώσει το κατάστρωμά της Τουρκικής ναυαρχίδας να διαλύσει δύο λέμβους της και παρ' ολίγον μάλιστα να σκοτώσει τον αυτόν τον Άγγλο πλοίαρχο του τούρκου πλοίου ναύαρχο Χόβαρτ Πασσάν.

Φαντάζεστε την μεγάλη σύγχυση που ακολούθησε επί της Τουρκικής ναυαρχίδας! Αυτήν εκμεταλλεύτηκε ο Έλληνας καπετάνιος και καταφέρνει να μπει ολοταχώς στο λιμάνι της Ερμουπόλεως, ενώ και τα δύο Τουρκικά πολεμικά «έβαλλον λυσσωδώς, αλλ' αστόχως, κατ' αυτού».

Το «Ένωσις» εν τω μεταξύ ύψωσε «μέγαν σημαιοστολισμόν» και σκοπίμως αγκυροβόλησεν όπισθεν μιας Αυστριακής κορβέτας που υπήρχε στο Ερμουπολιτικο λιμάνι «προτάξασα αυτήν ως ασπίδα».

Το θέαμα της απροόπτου αυτής ναυμαχίας παρακολούθησε εναγωνίως ολόκληρη η Ερμούπολη. Αρχικώς και μόλις ακούσθησαν οι πρώτες βολές έντρομοι οι Ερμουπολίτες εξήλθον εις τους εξώστας και τας ταράτσας των οικιών των δια να διαπιστώσουν τι συμβαίνει και ακολούθως να παρακολουθήσουν τα ναυμαχούντα πλοία. Όπως η πόλις είναι κτισμένη αμφιθεατρικώς, με το μεγαλύτερο μέρος των οικιών να αντικρίζουν το πέλαγος και τον λιμένα και εκείνη την εποχή όχι τόσο πυκνοκτισμενη. Πολλοί άλλοι έσπευσαν εις την παραλία δια να παρακολουθήσουν από πιο κοντά τα διαδραματιζόμενα. Όταν το «Ένωσις» διέφυγε των διωκτών της και εισήλθε σημαιοστόλιστος στο λιμάνι, οι χιλιάδες των Ερμουπολιτών, πους είχαν συρρεύσει εις την παραλία, ζητωκραύγαζαν φρενιτιωδώς, «ενηγκαίζοντο αλλήλους, έκλαιον από συγκίνησιν και ενθουσιασμόν». Μπροστά τους είχε διεξαχθει μια ναυμαχία με ένα από τα αγαπημένα και θρυλικά πλοία της εποχής και το Ελληνικό πλοίο είχε όχι μονό νικήσει αλλά και ρεζιλέψει τα τουρκικά εχθρικά πλοία.

Όταν σε το Ενωσις αγκυροβόλησε ο Σουρμελής εξήλθε του σκάφους δια να μεταβεί εις το Λιμεναρχείο, οι ενθουσιώδεις Ερμουπολιτες τον σήκωσαν στα χέρια ψηλά και «ωδηγήθη ως θριαμβευτής εις το Λιμεναρχείων». Και ήταν πράγματι έτσι.

Ο εμποροπλοίαρχος Μυκονιάτης «επέτυχεν, αψηφών δύο ασυγκρίτως αξιομαχότερα πολεμικά, όχι μόνο να διασπάση τον κλοιόν των, όχι μόνον να εισέλθη άθικτος εις τον λιμένα, αλλά προς τούτοις να επιφέρη σημαντικάς ζημιάς εις τα εχθρικά πλοία, με μόνον τρείς βολάς τας οποίας έρριψε.»

Τα πράγματα όμως και η ιστορία δεν τελειώνουν εδώ. Έχουν και συνεχεία και μάλιστα το ίδιο ενδιαφέρουσα που μοιάζει με τις συνήθειες των τούρκων μέχρι σήμερα.

Τι έκανε ο Άγγλο-Τούρκος υποναύαρχος Χόβαρτ Πασάς μετά το ρεζίλεμα του?

Θεώρησε ότι οι συνεχείς επιτυχίες του πλοίου «Ένωσις» ως μια ταπείνωση για τον στόλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. και μεταξύ μας …ήταν.

Αξίζει να μάθετε ποιος ήταν αυτός ο Χόβαρντ Πασσας.

Ο κύριος αυτός δεν ήταν Τούρκος αλλά Άγγλος. Κλήθηκε να υπηρετήσει στο οθωμανικό ναυτικό ως μισθοφόρος και ήταν ένας ικανός Βρετανός κυβερνήτης. Το πραγματικό του όνομα ηταν Αύγουστος Κάρολος Χόβαρτ (γνωστός μετ' έπειτα ως Χόβαρτ Πασάς) τον οποίο ο Σουλτάνος προήγαγε σε υποναύαρχο και του ανέθεσε την οργάνωση του οθωμανικού στόλου.

Όταν ο Χόβαρτ είδε ότι το σχέδιό του της συλλήψεως ή καταβυθίσεως του «Ενωσις» απέτυχε, αγκυροβόλησε τα δύο πολεμικά του εις την είσοδο του λιμένος της Σύρου, και έστειλε επιστολή προς τον Νομάρχη υποβάλλων αναφοράν ζητώντας την επιβολήν κυρώσεων κατά του Ελληνικού σκάφους χαρακτηρίζοντας το ηρωικό Ελληνικό σκάφος ως….. ως πειρατικό.

Ο Χόβαρτ ζητούσε να υποβληθεί εις την κρίσιν των Προξένων των ευρισκομένων στην Σύρο και των άλλων διαφόρων ξένων κρατών.

Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν ήταν νοητή η παραδοχή της αξιώσεως του Χόβαρτ από τις Ελληνικές Αρχές. και τι έκανε ο ΑγγλοΤουρκος ναύαρχος;

Παρέταξε τα Τουρκικά πολεμικά εις την είσοδο του λιμένος της Σύρου δημιουργώντας ένα είδος αποκλεισμού η καλύτερα πολιορκίας της Σύρου .

Εν τω μεταξύ εις την πόλη ο αναβρασμός είχε κορυφωθεί. Εκατοντάδες θερμόαιμοι Συριανοί μαζί με πολλούς Κρητικούς ευρισκομένους τότε εις την Ερμούπολη, «οπλισθέντες προχείρως», περιήρχοντο στους δρόμους απειλούνται τα αγκυροβολημένα στην είσοδο του λιμανιού τουρκικά σκάφη.

Πολύ σημαντική είναι η πληροφορία που έχουμε ότι συνεδριάζοντας γέροντες Ψαριανοί, παλαιοί πυρπολιταί των ενδόξων χρόνων της Επαναστάσεως, που διέμεναν πλέον στην Ερμούπολη να ετοιμάζουν πυρπολικά για την ανατίναξιν των εχθρικών πολεμικών.

Οι Τούρκοι από την άλλη κατά την πάγια συνήθειά τους η οποία επί αιώνες διαιωνίζετε είχαν παραβεί όλες τις διεθνείς νόμιμες ενέργειες πολεμικών πράξεων πολιορκώντας το λιμάνι της Σύρου.

και αυτό διότι η Τουρκία όχι μόνον δεν ευρίσκετο σε εμπόλεμο κατάσταση αλλά διατηρούσε και διπλωματικές σχέσεις με την Σύρο.

Αυτό προκάλεσε την αντίδραση των εν Σύρω προξένων των Ευρωπαϊκών δυνάμεων, οι όποιοι κάνοντας μια σύσκεψη διεμήνυσαν εις τον Τούρκο ναύαρχο δια του εν Σύρω προξένου της Τουρκίας Αξελού, ότι «με τον λιμένα της Σύρου συνδέοντα πλείστα όσα ναυτικά συμφέροντα των χωρών των και εξελίσσονται δια τας εις βάρος τούτου γενομένας πολεμικάς πράξεις»

Συγχρόνως και ο κυβερνήτης Αυστριακής κορβέτας Βάλλ που βρισκόταν αγκυροβολημένη στο λιμάνι της Σύρου διεμαρτυρήθη κατά της τουρκικής αυτής αυθαιρεσίας, προσθέτοντας μάλιστα ότι «δεν δύναται ν' ανεχθή την τοιαύτην κατάφωρον παραβίασιν των διεθνών νομίμων ενεργουμένην προ των ομμάτων του»

Προσθέτοντας δε ότι εάν τολμούσαν να σηκώσουν χέρι στο «Ένωσις» εντός του λιμένος της Σύρου και παράλληλο αν δεν ελύνετο η πολιορκία θα εβαλε ενάντιων των τουρκικών πλοίων.

Ένας απίστευτος χαμός δηλαδή που έμοιαζε με ηφαίστειο έτοιμο να εκραγεί σε μια πολεμική σύρραξη με κέντρο τη Σύρο.

Ούτε εδώ τελειώνει η ιστορία.. Γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρουσα και δραματική παρακάτω.

Μετά την ναυμαχία και τον επακολουθήσαντα αποκλεισμό του λιμένος της Σύρου και ενώ όπως είπαμε πιο πάνω τα νέα γίνονταν πολύ γρήγορα γνωστά διότι η Σύρος ήταν διάσημη διαθέτοντας τηλεγραφείο εφημερίδες. Πρόξενους και πολλούς άλλους σημαντικούς τρόπου να στέλνει τα νέα της σε όλο τον κόσμο σημειώθηκε μια έντονη συγκίνησης στην εν Αθήνα αμέσως μόλις έμαθε τα γεγονότα στη Σύρο.

Και οι μεν Πρέσβεις των Μεγάλων Δυνάμεων απέστειλαν εσπευσμένως στην Σύρον το Γαλλικό πολεμικό Forbin, με σκοπό ο κυβερνήτης του συστήσει εις τον Χόβαρτ Πασσάν να εγκαταλείψει τον λιμένα της Σύρου και «να αποστή πάσης ενεργείας δυναμένης να περιπλέξη περισσότερον την κατάσταση» ή δε Ελληνική Κυβέρνηση, πιεζόμενη από την αγανάκτηση του Αθηναϊκού λαού και μη δυναμένη τίποτα καλύτερο να κάνει απεφάσισε για την ενίσχυση της Σύρου, ν’ αποστείλει το μοναδικό τότε αξιόλογο πολεμικό Ελληνικό σκάφος την «Ελλάδα». Εν τω μεταξύ ο Νομάρχης Κυκλάδων Γ. Δρακόπουλος είχεν επιδώσει διαμαρτυρία εις τον Χόβαρτ Πασσάν και εις τους εν Σύρω Προξένους των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων στην οποία ούτε λόγο ούτε πολύ υποστήριζε τα αυτονόητα. Ότι δηλαδή το «Ένωσις» δεν ήταν πειρατικό σκάφος, αλλά …. λαθρεμπορικών και ότι, ως εκ τούτου, τα Τουρκικά πολεμικά δεν είχαν το δικαίωμα της έρευνας μέσα στο λιμάνι της Ερμουπόλεως, ούτε και το δικαίωμα του αποκλεισμού του λιμένος, όπου είχε καταφύγει το …. λαθρεμπορικών σκάφος.

Εν τω μεταξύ η Γαλλική φρεγάτα εισέπλευσαν στο λιμάνι της Ερμουπόλεως την 4-12-1868 και ευθύς αμέσως ο κυβερνήτης της επικοινώνησε με τον Τούρκο στόλαρχο. Αποτέλεσμα της συναντήσεως αυτής ήταν ο Χόβαρτ να κόψει την πολιορκία και να αποχωρίσει από την είσοδο του ερμουπολιτικου λιμανιού αλλά να αγκυροβολήσει πιο πέρα τα πολεμικά του, που εν τω μεταξύ είχα γίνει τρία αφού είχε προστεθεί και τρίτον Τουρκικό πολεμικό, το όποιο είχε αγκυροβολήσει απέναντι στο «Φανάρι» (Γαϊδουρονήσι).

Νομίζετε πως εδώ τελείωσε η ιστορία;

Όχι έχει και άλλη συνεχεία. Ακόμα πιο σπουδαία και θα έλεγα πιο τραγική και πολύπλοκη.

Ενώ όπως είπαμε τις απογευματινές ώρες άρχισαν να φεύγουν τα τρία Τουρκικά πολεμικά προς την διεύθυνσιν της Κέας ακριβώς εκείνη την ώρα που τα Τουρκιά έφευγαν παρουσιάζετε το Ελληνικό πολεμικό «Ελλάς», με ανοικτές τις θυρίδες των κανονιών και «φέρουσα μέγαν σημαιοστολισμόν.»

Η άφιξη της «Ελλάδος» χαιρετίσθηκε ενθουσιωδώς από τους Συριανούς, οι όποιοι δεν γνώριζαν πόσο ασθενές σε δύναμη πύρος ηταν το πλοίο αυτό.

Δυστυχώς η επακολουθήσασα διακοπή των διπλωματικών σχέσεων Ελλάδος και Τουρκίας, η ανάκλησης του Τούρκου πρεσβευτού από Αθήνα και η αναχώρηση από την Σύρο του Τούρκου προξένου Αξελού, επέφεραν επιδείνωση της καταστάσεως. Τα γεγονότα πλέον αρχίζουν και παίρνουν μορφή διπλωματικού θρίλερ και μάλιστα πολύ επικίνδυνου.

Λίγες ώρες μετά την άφιξη της «Ελλάδος» εθεάθησαν πέντε πλέον Τουρκικά πολεμικά να περιπολούν έξω από το λιμάνι της Σύρου, «διεγείροντα τον ερεθισμόν των κατοίκων της εμπορικής ταύτης πόλεως, ήτις φαίνεται να είναι θέατρον σοβαρών γεγονότων», ως έγραφεν ο Συριανός Τύπος.

Τα νέα πέντε Τουρκικά πολεμικά αγκυροβόλησαν εκ νέου στην νησίδα «Φανάρι».

Το χειρότερο είναι ότι ο Χόβαρτ στέλλει νέο τελεσίγραφο κατά το όποιο διαμηνύει ότι απαγορεύει τον απόπλου όχι μόνο του «Ενωσις», αλλά και του άλλου Ελληνικού επιδρομικού «Κρήτη», το οποίο ευρίσκετο τότε και αυτό στο λιμάνι της Σύρου. Ο Χόβαρτ δεν αρκέσθηκε στην απλήν ταύτην δήλωσιν, αλλά κάνει κάτι ακόμα πιο ανήκουστο.

Κατεβάζει τις βάρκες από τα πέντε πολεμικά πλοία του και επανδρωμένα με Τούρκους οπλισμένους στρατιώτες εισχωρούσε με θράσος μέσα στο λιμάνι της Ερμούπολης κάνοντας παράνομες περιπολίες εντός αυτού.

Σας θυμίζει τίποτα αυτή η τακτική των Τούρκων;

Οι διπλωματικές σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας βρίσκονται στο χειρότερο σημείο τους

Ο τουρκικός στόλος βρίσκεται έξω από το λιμάνι της Ερμούπολης κυριολεκτικά πολιορκώντας το.

Οι κάτοικοι της Σύρου αρχίζουν να συνειδητοποιούν πως κάτι πολύ άσχημο πρόκειται να συμβεί

Συνέρχεται έκτακτο Δημοτικό Συμβούλιο φοβούμενοι πλέον ότι επίκειται βομβαρδισμός της Ερμούπολης από τα Τουρκικά πολεμικά.

Για αυτόν τον λόγο το Δημοτικό Συμβούλιο απεφάσισε με δαπάνες του Δήμου την μεταφοράν των πυριτιδαποθηκών του Δημοσίου, ευρισκομένων κοντά στην πόλη (στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται η ΣΕΚΑ ) και να μεταφερθούν σε αποθήκες πολύ απομεμακρυσμένες έξω από την Ερμούπολη σε διάφορα χωρία.

Παράλληλα ο Νομάρχης Κυκλάδων για να εξευμενίσει λίγο τους Τούρκους διέταξε τον αφοπλισμόν της «Ενώσεως» και την απομάκρυνσιν εκ του σκάφους των ανδρών του πληρώματός της, «απομεινάσης γυμνής και δίκην καταδίκου».

Εν τω μεταξύ έξω από το λιμάνι της Ερμούπολης είχε συγκεντρωθή ολόκληρος σχεδόν ο Τουρκικός στόλος.

Όπως αναφέρει στην υποβληθείσαν στο το Υπουργείον των Ναυτικών αναφοράν του ο πλοίαρχος της «Ελλάδος» Σταματελόπουλος, είχαν αγκυροβολήσει «προ του λιμένος της Σύρου εν ελικοφόρον δίκροτον των ενενήκοντα πυροβόλων, δύο ελικοφόροι φρεγάται των πεντίκοντα πυροβόλων εκάστη, μία τροχήλατος φρεγάτα των δέκα εξ πυροβόλων, μία θωρηκτή φρεγάτα των δέκα οκτώ πυροβόλων, μία κανονιοφόρος των 7 πυροβόλων και τέσσερα άλλα πολεμικά σκάφη. «

Συνολικώς δέκα πολεμικά σκάφη με βαρύτατον οπλισμό και με τεράστια δύναμιν πυρός.

Αν αυτά τα σκάφη άρχιζαν βομβαρδισμό της Ερμούπολη κυριολεκτικά θα την ισοπέδωναν με τον τρομερό σε δύναμιν πυρός που διέθεταν.

Μπορούσαν να καταστρέψουν την πόλη μέσα σε ελάχιστο χρόνο, χωρίς βεβαίως να νοείται οποιαδήποτε προβολή αντιστάσεως ή αμύνης.

Τι συνέβη όμως αυτήν την δύσκολη στιγμή;

Λόγω της διακοπής των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, την ανάληψιν της προστασίας των συμφερόντων της Τουρκίας είχεν αναλάβει η Γαλλία, ως εκ τούτου ο Τούρκος στόλαρχος ήθελε να συνεννοηθή με τον εν Σύρω Γάλλο πρόξενο και του έστελλε ένα εν των πλοίων του στο λιμάνι, το όποιο έφερε υψωμένη προς τούτο την Γαλλικήν σημαία.

Είναι σημαντικό ότι ο επιβληθείς αποκλεισμός της Σύρου δεν επέτρεπε να συνεχιστεί η συγκοινωνία και το εμπόριο με αποτέλεσμα την παράλυσιν της εμπορικής και βιομηχανικής κινήσεως της πόλεως.

 

Βρισκόμαστε στον Χειμώνα του Δεκεμβρίου του 1868.

Η ανησυχία εις την πόλη είχε κορυφωθεί. Μετά την πάροδον των πρώτων ενθουσιασμών έβλεπαν την αδυναμία της Ελληνικής Κυβερνήσεως να παράσχει οιποιανδήποτε αξιόλογη βοήθεια και κατά συνέπεια η πόλη ευρίσκετο εις την διάθεσιν των Τούρκων.

Οι επικρίσεις κατά της Κυβερνήσεως εγίνοντο καθημερινώς οξύτεραι, η δε παρουσία του ασήμαντου ξύλινου σκάφους του Ελληνικού Ναυτικού, της «Ελλάδος», αντί παρηγοριάς, «διήγεφε τον φόβον και οίκτον εις τους κατοίκους της νήσου ταύτης».

Την κατάσταση έκανε ακόμα πιο δραματική η εκ μέρους του Χόβαρτ επίδοσις προς τον Νομάρχη Κυκλάδων Γ. Δρακόπουλον τελεσιγράφου, που αξίωνε την «παράδοσιν της Ενώσεως ή την καταστροφήν της, άλλως ειδοποίει ότι θα την έπαιρνε δια της βίας».

και σαν να μην έφτανε αυτό οι Συριανοί τρώνε άλλο ένα χαστούκι όταν ο πλοίαρχος της «Ελλάδος» θεώρησε φρόνιμων να φύγει από Σύρου και την 9ην Δεκεμβρίου 1868, πέντε ημέρας μετά τον επιδεικτικών κατάπλου της, η «Ελλάς» «ησύχως διήλθε δια των Τουρκικών πολεμικών επιστρέφουσα εις Πειραιά».

Οι κάτοικοι της Ερμούπολης ζούσαν δραματικές μέρες. Άρχισαν να οργιάζουν φήμες. Ένα άλλο που τρομοκρατούσε τους Συριανούς ήταν ότι λόγο της πολιορκίας είχαν σταματήσει να έρχονται ειδήσεις από τον έξω κόσμο.

Και αυτή η έλλειψη ειδήσεων επέτεινε την ανησυχίαν και ο Τουρκικός στόλος, που σχεδόν ολόκληρος, προέβαλε την απειλητικήν σκιάν του στην πόλη.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες ήταν φυσικό να αρχίσει η αντίδραση. Οι έμποροι της Σύρου ζήτησαν την μεσολάβηση των ξένων Προξένων «προς εξεύρεσιν λύσεως». Πράγματι οι ξένοι Πρόξενοι ανέλαβαν πρωτοβουλία ρυθμίσεως του αδιεξόδου. Κατόπιν συνεννοήσεων και διαπραγματεύσεων, οι οποίες διήρκεσαν επί πολλάς δραματικές ημέρες, συμφωνήθηκε τελικά το «Ένωσις» να μεταφερθεί συνοδεία της Γαλλικής και της Αυστριακής κορβέτας, που ευρίσκοντο στο λιμάνι της Σύρου, στον Πειραιά, όπου και ευελπιστούσαν να ελύετο το ζήτημα.

Και ενώ όμως η συμφωνία είχε επέλθει και οι Συριανοί ελπίζον ότι τα βάσανά των είχαν τελειώσει, μια παράγραφος στο συμφωνητικό του Νομάρχου Κυκλάδων να θέση την φράση «υπείκων εις την βίαν», ματαίωσε πάλιν την συμφωνία και η κατάσταση παρέμεινε αμετάβλητος προς απογοήτευση αλλά και προς τρόμο όλων.

Σαν να μην έφτανε αυτό ο αποκλεισμός του λιμένος της Σύρου και ο εγκλωβισμός των δύο σημαντικότερων καταδρομικών, με τα οποία «εφωδιάζοντο οι εν Κρήτη επανακτάται, της «Ενώσεως» και της «Κρήτης», είχαν κλονίσει πολύ το ηθικόν των εν Κρήτη αγωνιστών οι όποιοι είχαν στερηθεί από την βοήθεια που είχαν ως εκείνη την στιγμή από τους Συριανούς και την υπόλοιπη Ελλάδα.

Έφθαναν ήδη, ο Πετροπουλάκης και οι άνδρες του να είναι έτοιμοι να συνθηκολογήσουν τις επαναστατικές εστίες να μένουν αποκομμένες και χωρίς βοήθεια.

Ο αποκλεισμός της Σύρου παρατάθηκε για ακόμα 40 ημέρες, ενώ οι εχθροπραξίες επεκτάθηκαν έως τις 9 Ιανουαρίου 1869, όταν η Κυβέρνηση Βούλγαρη με την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων επέτυχαν τον τερματισμό της επαναστάσεως.

Ο τουρκικός στόλος παρέμεινε όμως στην ευρύτερη περιοχή μέχρι που η ελληνική κυβέρνηση, την οποία είχε αναλάβει στο μεταξύ ο Θρασύβουλος Ζαΐμης, υπέκυψε στην αξίωση των Μεγάλων Δυνάμεων να δεχθεί τον Φεβρουάριο του 1869 τους ταπεινωτικούς όρους που επέβαλε η Τουρκία με την πρόσθετη απειλή ότι, αν δεν γίνονταν δεκτοί, θα εκδιώκονταν από την 39 Κωνσταντινούπολη οι εκεί Έλληνες ομογενείς, ενώ αιωρούνταν και το ενδεχόμενο πολέμου μεταξύ των δύο χωρών, οι διπλωματικές σχέσεις των οποίων είχαν ήδη διακοπεί από τις 4 Δεκεμβρίου 1868. Οι όροι αυτοί, που απετέλεσαν το σάβανο της Κρητικής Επανάστασης, ήταν: α) Μη στρατολόγηση εθελοντών-ανταρτών επί ελληνικού εδάφους για επίθεση κατά της τουρκικής επικράτειας. β) Απαγόρευση του εφοδιασμού πλοίων σε ελληνικούς λιμένες με υλικό προοριζόμενο για εξεγέρσεις σε εδάφη της τουρκικής επικράτειας. γ) Επιστροφή των Κρητών προσφύγων στην Κρήτη, εφόσον το επιθυμούν. Για τους Τούρκους το αποτέλεσμα της Διάσκεψης στο Παρίσι, με την οποία τέθηκε τέρμα στην ελληνοτουρκική ρήξη και στην Κρητική Επανάσταση, υπήρξε απροσδόκητο. Ο Τούρκος πρέσβης στη γαλλική πρωτεύουσα, σε έκθεσή του προς τον μεγάλο βεζίρη Ααλή πασά την 20ή Φεβρουαρίου 1869, ανέφερε μεταξύ άλλων: «Πρέπει να είμαστε αιωνίως ευγνώμονες στην εξέχουσα πολιτική προσωπικότητα την οποία έστειλε η θεία πρόνοια να προεδρεύσει της Διάσκεψης. Το αποτέλεσμα που επιτύχαμε ξεπέρασε όλες τις ελπίδες μας». Η προσωπικότητα που έστειλε... η θεία πρόνοια για να προεδρεύσει της Διάσκεψης ήταν ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Κάρολος Αυγουστίνος Λαβαλέτ. ΚΑΡΟΛΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ LA VALETTE Πρόσθετο στοιχείο ταπείνωσης της Ελλάδας από τις Μεγάλες Δυνάμεις στη Διάσκεψη των Παρισίων του Φεβρουαρίου 1869, που λειτούργησε, υποτίθεται, ως διεθνές δικαστήριο, είναι το γεγονός ότι η Τουρκία μετέσχε των εργασιών της ως ισότιμο μέλος με τις άλλες Δυνάμεις ενώ ήταν κρινόμενη. Κρινόταν η διαφορά της με την Ελλάδα. Η Ελλάδα παρίστατο απλώς, χωρίς δικαιώματα ισότιμου μέλους, γεγονός που ανάγκασε τον Έλληνα αντιπρόσωπο να αποχωρήσει και την κυβέρνηση Βούλγαρη να βρει την ευκαιρία να παραιτηθεί. Το Κρητικό Ζήτημα ούτε καν συζητήθηκε. Η απόφαση όμως της Διάσκεψης έθετε ουσιαστικά ταφόπλακα στην επανάσταση της Κρήτης, ο αριθμός των θυμάτων της οποίας 41 είχε ξεπεράσει τον Δεκέμβριο του 1868 τους 8.000.

Τα καταδρομικά ΕΝΩΣΙΣ και ΚΡΗΤΗ, μετά το τραγικό τέλος της επανάστασης, εντάχθηκαν στον ελληνικό στόλο.

Την 23η Ιουλίου 1869 ο Κουμουνδούρος, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, κατήγγειλε στη Βουλή τα εξής: «Εις τα ύδατά μας ένας ξένος ναύαρχος, ναύαρχος της Τουρκίας, μας επέβαλε νόμον, κατέσχε τους λιμένας μας και ενεταφίασε εκεί την Κρήτην. »Η Κρήτη ενταφιάστηκε στα ύδατα της Σύρου διότι ο ναύαρχος αυτός μας απηγόρευσε να κινηθώμεν, μας ηνάγκασε να εγκαταλείψωμεν τους αδελφούς μας. Και ημείς τι εκάμαμε; Εστείλαμε τον ατμοδρόμωνα (σ.σ.: το πλοίο ΕΛΛΑΣ) να καταδιώξει τον Χόβαρτ και ο ιπποδρόμων ευρέθη άνευ πυρίτιδος…». Για να προσθέσει στη συνέχεια ότι «ο ιπποδρόμων εις Σύρον εζήτει να αγοράση από το εμπόριον πυρίτιδα…». «Ουδέν κακόν αμιγές καλού», όμως, όπως έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Η γύμνια του ελληνικού στόλου το 1866- 69 κινητοποίησε την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας, η οποία επεδίωξε στα επόμενα χρόνια την ανασυγκρότησή του και την αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης των αξιωματικών και των ναυτών του. Αλλά και η καταστολή της Κρητικής Επανάστασης το 1869 ενίσχυσε, αντί να εκμηδενίσει, το αγωνιστικό φρόνημα των Κρητών, οι οποίοι κατέκτησαν την αυτονομία τους το 1898. Το «πεπρωμένο» της Κρήτης και της Ελλάδας ήταν να ενωθούν επί πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου, ενός πλαστουργού της Ιστορίας, γεννημένου στη Μεγαλόνησο και προορισμένου να διπλασιάσει την Ελλάδα και να την οργανώσει σε κράτος σύγχρονο και σεβαστό για πρώτη φορά από την ίδρυσή του, το 1830.

Από την άλλη η καταστολή της Κρητικής Επανάστασης το 1869 ενίσχυσε, αντί να εκμηδενίσει, το αγωνιστικό φρόνημα των Κρητών, οι οποίοι κατέκτησαν την αυτονομία τους το 1898. Το «πεπρωμένο» της Κρήτης και της Ελλάδας ήταν να ενωθούν επί πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου, που ένωσε την Ελλάδα και την οργάνωσε σε κράτος σύγχρονο και σεβαστό για πρώτη φορά από την ίδρυσή του, το 1830.

ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ ΤΟ ΕΝΩΣΙΣ

Το ατμόπλοιο «Ένωσις» όπως σας αναφέρω παραπάνω εντάθηκε και έγινε μέλος του ελληνικού στόλου και χρησιμοποιήθηκε ως βοηθητικό πλοίο έως ότου με τον χρόνο αχρηστεύθηκε και εγκαταλείφθηκε στις λάσπες του Πόρου από όπου και εκποιήθηκε αργότερα ως παλιοσίδερα. Μακάρι κάποιος να σκεφτόταν ποσό σημαντικό θα ήταν να υπάρχει ως έκθεμα της μοναδικής και ηρωικής ιστορίας μας και να γινόταν μουσείο όπως έγινε και το Αβέρωφ.

Οι Έλληνες όμως δυστυχώς αρέσκονται να ξεχνούν να αγνοούν και να μην ενδιαφέρονται για την ιστορία τους.

Η Σύρος εκείνη την εποχή - Σπάνια φωτογραφία

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ:

Έγγραφο, το οποίον απεστάλη προς αυτόν την επομένην της επιτυχούς ναυμαχίας της «Ένώσεως». Αυτό ίσως αποτελεί και την μοναδικήν (ημί)επίσημον τιμητικήν διακρίσιν που του εγένετο.

«Αθήναι την 3 Δεκεμβρίου 1868

Προς τον Κύριον Ν. Σουρμελήν, πλοίαρχον.

Εις Σύρον.

Αξιότιμε Κύριε,

Γινόμεθα ευχαρίστως ηχώ των αισθημάτων της Κρήτης και του Πανελληνίου, αποδίδοντες υμίν τον οφειλόμενον περιφανή έπαινον δια την εκτέλεσιν των δύο τελευταίων πλόων της Ενώσεως, ήτις υπό την διεύθυνσιν υμών επρόσθεσεν ένδοξον σελίδα εις την ιστορίαν του Ελληνικού Ναυτικού.

Το όνομα της Ενώσεως αχώριστον ήδη από το υμέτερον, θέλει προσφέρει εις το εξής με αίσθημα δικαίας υπερηφάνειας το Ελληνικόν Έθνος.

Παρακαλούντες υμάς να διαβιβάσετε την έκφρασιν θαυμασμού και της ευγνωμοσύνης μας προς όλους τους μηχανικούς, αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και ναύτας, οίτινες συνεμερίσθησαν μεθ’ υμών τον κίνδυνον και την δόξαν.

Υποσημειούμεθα

Η εν Αθήναις υπέρ των Κρητών Κεντρική Επιτροπή

Μ. ΡΕΝΙΕΡΗΣ, Γ. ΚΟΜΝΟΣ, ΣΠ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ, Γ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ».

 

Το άρθρο που διαβάσατε παραπάνω παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 22 Ιουνίου την προτελευταία ημέρα της Πρώτης Ναυτικής εβδομάδος που αναγεννήθηκε ξανά στην Σύρο το καλοκαίρι του 2019 σε ειδική πανηγυρική εκδήλωση στα Λαζαρέτα της Σύρου με την σημαντική συμβολή του Εξωραϊστικού Πολιτιστικού Συλλόγου Λαζαρέτων παρουσία ανώτατων αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού και πλήθος κόσμου.

Εν μέσω δε των εκδηλώσεων που έπονται του χρόνου για την επέτειο της Επανάστασης του 1821 αυτό το άρθρο και μερικά αλλά που θα ακολουθούσουν ΠΡΩΤΟΤΥΠΑ και ΠΡΩΤΟΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΑ ΣΤΟ SYROS TODAY θα βοηθήσουν στην ευγενή και ανιδιοτελή προσφορά και προσπάθεια μας στην Ιστορία του Νησιού μας και την θέση που της αρμόζει στην όλη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους μας.

 

 

Παναγιώτης Κουλουμπής
Syros Stories

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον αξιότιμο φίλο Αντώνη Ξυδάκη από την Μύκονο (@Antonis Xidakis) για την προσφορά την προσφορά του σε σπάνιο φωτογραφικό υλικό.

 

ΠΗΓΕΣ: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ανδρέας Δρακακης

Υπηρεσία Ιστορίας Πολεμικού Ναυτικού

Τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό

«Ένωσις (Γενικές πληροφορίες)». hellasarmy.gr. Ανακτήθηκε στις 7 Ιανουαρίου 2014.

«Ένωσις (Τεχνικά χαρακτηριστικά)». hellasarmy.gr. Ανακτήθηκε στις 7 Ιανουαρίου 2014.

Public Domain Chisholm, Hugh, επιμ.. (1911) «Hobart Pasha» Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα (11η έκδοση) Cambridge University Press. Ανακτήθηκε στις 7 Ιανουαρίου 2014

«Ένωσις (πλοίον)». Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαιδείας. Τόμος Γ΄. Ρέθυμνο: Πανεπιστήμιο Κρήτης. 21 Μαΐου 1929, σελ. 318. Ανακτήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2014.

«Νεώτερος Ελληνισμός από 1833 έως 1881». Ιστορία του Ελληνικού Έθνους: ISBN 960-213-095-4. Τόμος ΙΓ΄. Εκδοτική Αθηνών. 1971, σσ. 272–273. ISBN 960-213-109-8. OCLC 636806977. «Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών 1980».

Douglas Dakin. «The Unification of Greece 1770–1923», σσ. 168–187. ISBN 960-250-150-2.

Νικόλαος Σουρμελής, Οι εις Κρήτην είκοσι πέντε πλοι του πλοιάρχου Ν. Σουρμελή και η ναυμαχία της Ενώσεως, Αθήνησι, 1869

 

ΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΟΜΠΑΡΤ

 

Ο ΣΟΥΡΜΕΛΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ

 

ΛΗΞΙΑΡΧΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ  ΣΟΥΜΕΡΛΗ

 

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΣΟΥΡΜΕΛΗ ΣΤΗΝ ΜΥΚΟΝΟ

 

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΣΟΥΡΜΕΛΗ ΣΤΗΝ ΜΥΚΟΝΟ

 

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΜΥΚΟΝΟ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΣΟΥΡΜΕΛΗ

 

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΜΥΚΟΝΟ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΣΟΥΡΜΕΛΗ

 

ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΣΟΥΡΜΕΛΗ

 

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΠΟΥ ΔΙΕΜΕΝΕ Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ

 

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΑ ΛΑΖΑΡΕΤΑ ΣΥΡΟΣ